So sánh Thông tư 99 và Thông tư 200: 12 điểm khác biệt kế toán cần biết
Từ năm tài chính 2026, Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC. Với người làm kế toán đã quen Thông tư 200 suốt hơn một thập kỷ, câu hỏi đầu tiên luôn là: Thông tư 99 khác Thông tư 200 ở điểm nào? Bài viết dưới đây so sánh 12 điểm khác biệt quan trọng nhất.
Bảng so sánh nhanh Thông tư 99 và Thông tư 200
| Nội dung | Thông tư 200/2014 | Thông tư 99/2025 |
| Hiệu lực | Từ năm tài chính 2015 | Năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau 01/01/2026 |
| Chứng từ, sổ kế toán | Có nhiều yêu cầu hình thức chi tiết | Doanh nghiệp tự thiết kế, bỏ yêu cầu chi tiết như màu mực, số liên |
| Quy chế hạch toán kế toán | Không bắt buộc | Bắt buộc khi tự thiết kế chứng từ, sổ, sửa tài khoản, bổ sung chỉ tiêu BCTC |
| Quy chế quản trị, kiểm soát nội bộ | Không quy định | Doanh nghiệp tự xây dựng (khoản 2 Điều 3) |
| Tài sản sinh học | Không có tài khoản riêng | Bổ sung TK 215 |
| Cổ tức, lợi nhuận phải trả | Hạch toán qua tài khoản phải trả khác | Bổ sung TK 332 |
| Thuế tối thiểu toàn cầu | Không có | TK 82112 |
| TK 611, 631 | Có | Bỏ |
| Bảng cân đối kế toán | Bảng cân đối kế toán | Báo cáo tình hình tài chính |
| Chi phí sửa chữa định kỳ | Được trích trước | Không trích trước, phân bổ sau khi phát sinh |
| Giá thành | Kê khai thường xuyên / kiểm kê định kỳ | Bổ sung phương pháp chi phí chuẩn |
| Dự phòng | Theo quy định tài chính | Bổ sung dự phòng đầu tư đáo hạn, BCC, tài sản sinh học |
1. Triết lý quản lý: từ “cầm tay chỉ việc” sang tự chủ
Thông tư 200 quy định khá chi tiết từ mẫu biểu đến cách ghi. Nếu doanh nghiệp muốn sửa đổi hệ thống tài khoản cấp 1, cấp 2 thì trước đây phải được Bộ Tài chính chấp thuận. Thông tư 99 trao quyền cho doanh nghiệp tự quyết định nhiều nội dung, miễn là tuân thủ Luật Kế toán, chuẩn mực kế toán và có quy chế nội bộ rõ ràng.
2. Chứng từ kế toán
Theo Thông tư 99, doanh nghiệp được thiết kế thêm hoặc sửa đổi biểu mẫu chứng từ nhưng phải ban hành Quy chế hạch toán kế toán (khoản 2 Điều 9). Các yêu cầu hình thức chi tiết như màu mực, số liên trong quy định trước đã được bỏ. Một lưu ý mới: kế toán trưởng không được ký “thừa ủy quyền” chức danh người quản lý, điều hành doanh nghiệp trên chứng từ kế toán.
3. Sổ kế toán
Tương tự chứng từ, doanh nghiệp được thiết kế, sửa đổi mẫu sổ kế toán nhưng phải quy định trong Quy chế hạch toán kế toán (khoản 2 Điều 12). Điều này phù hợp với thực tế hầu hết doanh nghiệp đã ghi sổ trên phần mềm.
4. Hệ thống tài khoản
Thông tư 99 bổ sung TK 215 – Tài sản sinh học, TK 332 – Phải trả cổ tức, lợi nhuận, TK 82112 – Chi phí thuế TNDN bổ sung theo quy định thuế tối thiểu toàn cầu; bỏ một số tài khoản như TK 161, 441, 611, 631; đổi tên nhiều tài khoản như TK 112 thành “Tiền gửi không kỳ hạn”, TK 155 thành “Sản phẩm”, TK 242 thành “Chi phí chờ phân bổ”.
5. Phương pháp tính giá thành
Thông tư 99 bổ sung phương pháp chi phí chuẩn và không còn chia tách phương pháp kê khai thường xuyên, kiểm kê định kỳ như Thông tư 200. Việc bỏ TK 611 và TK 631 cũng xuất phát từ thay đổi này.
6. Chi phí sửa chữa, bảo dưỡng định kỳ
Theo Thông tư 200, doanh nghiệp được trích trước chi phí sửa chữa lớn tài sản cố định. Thông tư 99 quy định chi phí sửa chữa, bảo dưỡng định kỳ không trích trước mà phân bổ dần sau khi phát sinh; khoản đã trích trước nhưng chưa thực hiện thì không tiếp tục trích.
7. Dự phòng
Dự phòng nợ phải thu khó đòi được xác định theo nhóm tuổi nợ, cho phép áp dụng phương pháp khác nếu hợp lý hơn. Thông tư 99 bổ sung dự phòng tổn thất cho đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn, hợp đồng BCC và tài sản sinh học.
8. Báo cáo tài chính
Bảng cân đối kế toán đổi tên thành Báo cáo tình hình tài chính. Nhiều chỉ tiêu được sắp xếp lại: bổ sung chỉ tiêu về dự phòng đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn ngắn hạn, đầu tư ngắn hạn khác; bỏ chỉ tiêu phải thu về cho vay ngắn hạn, dài hạn và đánh lại mã số các chỉ tiêu phải thu. Doanh nghiệp được bổ sung chỉ tiêu nhưng phải thuyết minh.
9. Thuyết minh báo cáo tài chính
Thông tư 99 yêu cầu thuyết minh chi tiết hơn với các khoản mục trọng yếu, ví dụ những khoản chiếm từ 10% tổng số dư của chỉ tiêu tương ứng, cùng các giả định và ước tính kế toán quan trọng.
10. Đơn vị tiền tệ kế toán
Thông tư 99 hướng dẫn rõ hơn tiêu chí chọn đơn vị tiền tệ kế toán, tỷ giá quy đổi khi thay đổi đơn vị tiền tệ và cách chuyển đổi báo cáo tài chính lập bằng ngoại tệ sang đồng Việt Nam.
11. Phân loại ngắn hạn, dài hạn
Thông tư 99 hướng dẫn chi tiết việc phân loại tài sản, nợ phải trả ngắn hạn và dài hạn, trong đó có căn cứ theo chu kỳ kinh doanh thông thường – điểm quan trọng với doanh nghiệp xây dựng, bất động sản, nông nghiệp có chu kỳ dài.
12. Phần mềm kế toán
Thông tư 99 nhấn mạnh phần mềm kế toán phải đáp ứng yêu cầu chuyên môn, nghiệp vụ để đảm bảo dữ liệu chính xác, trung thực. Doanh nghiệp nên làm việc với nhà cung cấp phần mềm để cập nhật hệ thống tài khoản và mẫu báo cáo mới.
Kết luận
So với Thông tư 200, Thông tư 99 linh hoạt hơn nhưng đòi hỏi doanh nghiệp chủ động và có trách nhiệm hơn. Để nắm toàn bộ nội dung, bạn có thể đọc bài tổng quan về Thông tư 99/2025/TT-BTC.
VINASC Đồng Tháp hỗ trợ doanh nghiệp áp dụng Thông tư 99
Chuyển đổi chế độ kế toán là việc phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến sổ sách, báo cáo tài chính và quyết toán thuế. Đội ngũ VINASC Đồng Tháp cung cấp dịch vụ kế toán trọn gói, rà soát hệ thống tài khoản, chứng từ, quy chế hạch toán và lập báo cáo tài chính theo Thông tư 99/2025/TT-BTC. Xem thêm: dịch vụ kế toán tại Đồng Tháp.
Liên hệ tư vấn miễn phí: Hotline 0919 258 118 – Email vinascdongthap@gmail.com.
Bài viết mang tính tham khảo, tổng hợp từ nội dung Thông tư 99/2025/TT-BTC và các tài liệu phân tích. Khi áp dụng cho trường hợp cụ thể, doanh nghiệp nên đối chiếu văn bản gốc hoặc liên hệ chuyên gia.
