News

Thông tư 99/2025/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành ngày 27/10/2025 hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp, thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC sau hơn 10 năm áp dụng. Đây là thay đổi lớn nhất đối với công tác kế toán doanh nghiệp kể từ năm 2015: hệ thống tài khoản được sắp xếp lại, doanh nghiệp được tự chủ hơn về chứng từ, sổ sách, nhưng đi kèm trách nhiệm ban hành quy chế nội bộ và minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính.

Bài viết này là bài tổng quan, tóm tắt toàn bộ điểm mới quan trọng của Thông tư 99 để kế toán, kế toán trưởng và chủ doanh nghiệp nắm được bức tranh chung trước khi đi vào từng nội dung chi tiết.

1. Thông tư 99/2025/TT-BTC có hiệu lực khi nào?

Thông tư 99/2025/TT-BTC có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026. Như vậy, với doanh nghiệp có năm tài chính trùng năm dương lịch, sổ sách năm 2026 phải được tổ chức theo Thông tư 99, còn năm tài chính 2025 vẫn thuộc phạm vi Thông tư 200.

Thông tư 99 thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC và một số thông tư liên quan. Điều này có nghĩa là toàn bộ hệ thống tài khoản, mẫu biểu báo cáo tài chính và các hướng dẫn hạch toán quen thuộc theo Thông tư 200 cần được rà soát lại.

2. Đối tượng áp dụng

Theo các tài liệu tổng hợp của các hãng kiểm toán, Thông tư 99 áp dụng cho doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực, mọi thành phần kinh tế. Riêng tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài thực hiện theo quy định của Ngân hàng Nhà nước. Doanh nghiệp nên căn cứ quy mô, ngành nghề và chế độ kế toán đang áp dụng để xác định lộ trình chuyển đổi phù hợp.

3. Doanh nghiệp được tự chủ hơn, nhưng phải có quy chế

Điểm mang tính “triết lý” của Thông tư 99 là trao quyền tự chủ cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp được tự thiết kế hoặc sửa đổi biểu mẫu chứng từ, sổ kế toán, được bổ sung tài khoản chi tiết và chỉ tiêu trên báo cáo tài chính. Các yêu cầu hình thức chi tiết như màu mực, số liên chứng từ trong quy định cũ đã được bỏ.

Đổi lại, doanh nghiệp phải ban hành Quy chế hạch toán kế toán trong các trường hợp:

• Thiết kế thêm hoặc sửa đổi biểu mẫu chứng từ kế toán (khoản 2 Điều 9);
• Bổ sung, sửa đổi tên, số hiệu, kết cấu, nội dung phản ánh của tài khoản (khoản 2 Điều 11);
• Thiết kế thêm hoặc sửa đổi biểu mẫu sổ kế toán (khoản 2 Điều 12);
• Bổ sung chỉ tiêu trên báo cáo tài chính (khoản 1 Điều 18).

Bên cạnh đó, Thông tư 99 yêu cầu doanh nghiệp xây dựng quy chế quản trị nội bộ và tổ chức kiểm soát nội bộ (hoặc tài liệu tương đương) theo khoản 2 Điều 3.

4. Những thay đổi chính về hệ thống tài khoản

Tài khoản mới

• TK 215 – Tài sản sinh học: phản ánh súc vật nuôi cho sản phẩm định kỳ, súc vật nuôi lấy sản phẩm một lần, cây trồng theo mùa vụ hoặc lấy sản phẩm một lần. Đây là thay đổi rất quan trọng với doanh nghiệp nông nghiệp, chăn nuôi, thủy sản ở Đồng bằng sông Cửu Long.
• TK 332 – Phải trả cổ tức, lợi nhuận.
• TK 82112 – Chi phí thuế TNDN bổ sung theo quy định thuế tối thiểu toàn cầu.

Tài khoản bị bỏ

Một số tài khoản theo Thông tư 200 không còn trong danh mục, ví dụ TK 161 (Chi sự nghiệp), TK 441 (Nguồn vốn đầu tư xây dựng cơ bản), TK 611 (Mua hàng) và TK 631 (Giá thành sản xuất). Doanh nghiệp cần xử lý số dư các tài khoản này khi chuyển đổi.

Tài khoản đổi tên

Nhiều tài khoản được đổi tên cho sát bản chất, ví dụ TK 112 từ “Tiền gửi ngân hàng” thành “Tiền gửi không kỳ hạn”; TK 155 từ “Thành phẩm” thành “Sản phẩm”; TK 242 từ “Chi phí trả trước” thành “Chi phí chờ phân bổ”; TK 244 thành “Ký quỹ, ký cược”; TK 419 thành “Cổ phiếu mua lại của chính mình”.

5. Thay đổi về giá thành, chi phí và dự phòng

• Bổ sung phương pháp chi phí chuẩn khi tính giá thành; bỏ cách phân chia phương pháp kê khai thường xuyên và kiểm kê định kỳ như trước.
• Chi phí sửa chữa, bảo dưỡng định kỳ không trích trước mà phân bổ dần sau khi phát sinh.
• Dự phòng nợ phải thu khó đòi được xác định theo nhóm tuổi nợ, cho phép phương pháp khác nếu hợp lý hơn; bổ sung dự phòng cho đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn, hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) và tài sản sinh học.

6. Báo cáo tài chính theo Thông tư 99

Báo cáo tài chính được quy định tại Điều 17 Thông tư 99. Thay đổi dễ nhận thấy nhất là “Bảng cân đối kế toán” đổi tên thành “Báo cáo tình hình tài chính”. Một số chỉ tiêu được bổ sung, bỏ hoặc đánh lại mã số, đặc biệt ở nhóm đầu tư tài chính ngắn hạn và các khoản phải thu.

Báo cáo tài chính năm phải nộp trong vòng 90 ngày kể từ ngày kết thúc kỳ kế toán năm. Doanh nghiệp được bổ sung chỉ tiêu, thuyết minh nhưng phải giải thích rõ trong thuyết minh và quy chế hạch toán. Thông tư cũng tăng yêu cầu thuyết minh đối với các khoản mục trọng yếu, các giả định và ước tính kế toán quan trọng.

7. Đơn vị tiền tệ kế toán và tỷ giá

Thông tư 99 hướng dẫn chi tiết hơn về tiêu chí lựa chọn đơn vị tiền tệ kế toán, cách quy đổi số dư khi thay đổi đơn vị tiền tệ và phương pháp chuyển đổi báo cáo tài chính lập bằng ngoại tệ sang đồng Việt Nam: tài sản, nợ phải trả theo tỷ giá chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại tại ngày kết thúc kỳ; vốn góp theo tỷ giá thực tế tại ngày góp vốn; các khoản mục kết quả kinh doanh theo tỷ giá thực tế tại thời điểm phát sinh hoặc tỷ giá bình quân nếu xấp xỉ.

8. Áp dụng lần đầu: hồi tố hay phi hồi tố?

Khi thay đổi chính sách kế toán do áp dụng Thông tư 99, nếu có hướng dẫn chuyển đổi cụ thể thì doanh nghiệp thực hiện theo hướng dẫn đó; nếu không yêu cầu hồi tố thì áp dụng phi hồi tố. Những trường hợp Thông tư 99 không hướng dẫn cụ thể thì áp dụng Chuẩn mực kế toán số 29 (VAS 29) về thay đổi chính sách kế toán, ước tính kế toán và sai sót.

9. Doanh nghiệp cần làm gì ngay?

1. Rà soát danh mục tài khoản đang dùng, lập bảng chuyển đổi từ Thông tư 200 sang Thông tư 99.
2. Xử lý số dư các tài khoản bị bỏ hoặc thay đổi nội dung.
3. Soạn thảo và ban hành Quy chế hạch toán kế toán, quy chế quản trị và kiểm soát nội bộ.
4. Cập nhật phần mềm kế toán, mẫu chứng từ, sổ sách.
5. Chuẩn bị mẫu Báo cáo tình hình tài chính và thuyết minh theo quy định mới.
6. Đào tạo lại đội ngũ kế toán.

Kết luận

Thông tư 99/2025/TT-BTC không chỉ thay đổi “con số tài khoản” mà thay đổi cách doanh nghiệp tổ chức công tác kế toán: tự chủ hơn, chịu trách nhiệm nhiều hơn. Trong chuỗi bài viết tiếp theo, VINASC sẽ phân tích chi tiết từng nội dung: so sánh với Thông tư 200, hệ thống tài khoản, chứng từ, sổ kế toán, báo cáo tài chính và hướng dẫn cho từng ngành nghề.

VINASC Đồng Tháp hỗ trợ doanh nghiệp áp dụng Thông tư 99

Chuyển đổi chế độ kế toán là việc phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến sổ sách, báo cáo tài chính và quyết toán thuế. Đội ngũ VINASC Đồng Tháp cung cấp dịch vụ kế toán trọn gói, rà soát hệ thống tài khoản, chứng từ, quy chế hạch toán và lập báo cáo tài chính theo Thông tư 99/2025/TT-BTC. Xem thêm: dịch vụ kế toán tại Đồng Tháp.

Liên hệ tư vấn miễn phí: Hotline 0919 258 118 – Email vinascdongthap@gmail.com.

Bài viết mang tính tham khảo, tổng hợp từ nội dung Thông tư 99/2025/TT-BTC và các tài liệu phân tích. Khi áp dụng cho trường hợp cụ thể, doanh nghiệp nên đối chiếu văn bản gốc hoặc liên hệ chuyên gia.