Tính giá thành theo Thông tư 99: phương pháp chi phí chuẩn

Đăng bởi myadmin

Giá thành là nội dung phức tạp nhất với doanh nghiệp sản xuất, chế biến. Thông tư 99/2025/TT-BTC có hai thay đổi quan trọng: bổ sung phương pháp chi phí chuẩn và không còn chia tách phương pháp kê khai thường xuyên, kiểm kê định kỳ như Thông tư 200, kéo theo việc bỏ TK 611 và TK 631.

1. Phương pháp chi phí chuẩn là gì?

Phương pháp chi phí chuẩn (standard costing) là cách doanh nghiệp xây dựng trước định mức chi phí cho một đơn vị sản phẩm – gồm nguyên vật liệu, nhân công, chi phí sản xuất chung – rồi dùng giá thành chuẩn để ghi nhận nhập kho, xuất kho. Cuối kỳ, doanh nghiệp so sánh chi phí thực tế với chi phí chuẩn, phân tích và xử lý chênh lệch.

Ưu điểm

  • Có giá thành ngay trong kỳ, không phải chờ cuối kỳ tập hợp chi phí.
  • Kiểm soát chi phí tốt: chênh lệch cho thấy khâu nào vượt định mức.
  • Phù hợp doanh nghiệp sản xuất hàng loạt, quy trình ổn định như chế biến gạo, thức ăn chăn nuôi, gạch gốm.

Yêu cầu

  • Định mức phải được xây dựng có căn cứ và cập nhật định kỳ.
  • Chênh lệch giữa chi phí thực tế và chuẩn phải được xử lý hợp lý (phân bổ vào hàng tồn kho, giá vốn) để báo cáo tài chính phản ánh đúng giá gốc.
  • Phương pháp, định mức và cách xử lý chênh lệch nên được quy định trong quy chế hạch toán.

2. Không còn chia tách kê khai thường xuyên và kiểm kê định kỳ

Theo Thông tư 200, doanh nghiệp chọn một trong hai phương pháp hạch toán hàng tồn kho; phương pháp kiểm kê định kỳ dùng TK 611 – Mua hàng và TK 631 – Giá thành sản xuất. Thông tư 99 bỏ hai tài khoản này. Với sự phổ biến của phần mềm kế toán, việc theo dõi nhập – xuất – tồn liên tục đã trở nên dễ dàng.

3. Các phương pháp tính giá thành vẫn áp dụng

Ngoài phương pháp chi phí chuẩn, doanh nghiệp tiếp tục lựa chọn phương pháp phù hợp như: giản đơn (trực tiếp), hệ số, tỷ lệ, loại trừ sản phẩm phụ, phân bước, theo đơn đặt hàng… tùy đặc điểm quy trình sản xuất.

4. Ví dụ phương pháp chi phí chuẩn

Doanh nghiệp xay xát tại Lấp Vò xây dựng chi phí chuẩn cho 1 tấn gạo thành phẩm: lúa nguyên liệu 7,2 triệu, nhân công 0,3 triệu, chi phí chung 0,5 triệu, tổng 8 triệu đồng/tấn. Trong tháng sản xuất 500 tấn, nhập kho theo giá chuẩn 4 tỷ đồng. Chi phí thực tế tập hợp được 4,08 tỷ đồng, chênh lệch 80 triệu đồng (vượt định mức).

Doanh nghiệp phân tích nguyên nhân (giá lúa tăng, tỷ lệ thu hồi giảm…) và phân bổ chênh lệch cho gạo còn tồn kho và gạo đã bán theo tỷ lệ, để giá trị hàng tồn kho và giá vốn phản ánh gần với chi phí thực tế.

5. Lưu ý khi chuyển đổi

  • Doanh nghiệp đang dùng kiểm kê định kỳ cần kiểm kê, chốt số dư hàng tồn kho, sản phẩm dở dang và chuyển sang các tài khoản 152, 153, 154, 155, 156.
  • Thiết lập lại quy trình xuất kho, định mức trên phần mềm.
  • Nếu áp dụng chi phí chuẩn, cần quy trình định kỳ xem xét lại định mức.
  • Giá thành tính thuế vẫn phải tuân thủ quy định về chi phí được trừ.

Kết luận

Thay đổi về giá thành giúp kế toán sản xuất hiện đại hơn, gắn với quản trị chi phí. Xem thêm các tài khoản bị bỏ theo Thông tư 99 và bài tổng quan Thông tư 99/2025/TT-BTC.

VINASC Đồng Tháp hỗ trợ doanh nghiệp áp dụng Thông tư 99

Chuyển đổi chế độ kế toán là việc phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến sổ sách, báo cáo tài chính và quyết toán thuế. Đội ngũ VINASC Đồng Tháp cung cấp dịch vụ kế toán trọn gói, rà soát hệ thống tài khoản, chứng từ, quy chế hạch toán và lập báo cáo tài chính theo Thông tư 99/2025/TT-BTC. Xem thêm: dịch vụ kế toán tại Đồng Tháp.

Liên hệ tư vấn miễn phí: Hotline 0919 258 118 – Email vinascdongthap@gmail.com.

Bài viết mang tính tham khảo, tổng hợp từ nội dung Thông tư 99/2025/TT-BTC và các tài liệu phân tích. Khi áp dụng cho trường hợp cụ thể, doanh nghiệp nên đối chiếu văn bản gốc hoặc liên hệ chuyên gia.